Het was de mooiste avond van de zomer. Tot 21:47.

Tweeënvijftig minuten

Er bestaat in Nederland een soort avond waar je het hele jaar op wacht. Je herkent hem al om vier uur 's middags, als de warmte niet meer drukt maar draagt. De lucht is zo blauw dat hij bijna wit wordt aan de randen. De buren hebben de parasol uitgeklapt, ergens verderop slaat iemand een tentharing in de grond, en in de straat ruikt het naar houtskool en gemaaid gras. Het is zo'n avond waarop je denkt: hier doen we het voor. Voor dit soort uren betaal je een hypotheek, wied je onkruid, sjouw je in maart met zakken tuinaarde.

We hebben er in dit land niet veel. Wie eerlijk telt, komt in een gemiddelde zomer op een stuk of tien, misschien vijftien avonden waarop alles klopt: de temperatuur, de wind, de agenda, het humeur van de kinderen. De rest is te koud, te nat, te druk of te laat. Juist daarom zijn die paar avonden zo kostbaar. Je kunt ze niet inhalen. Een verregende zaterdag in juli komt in oktober niet terug.

Dit is het verhaal van één zo'n avond, in één gewone tuin, bij één gewoon gezin. De avond duurde tweeënvijftig minuten. Daarna was hij voorbij, en niet omdat het ging regenen, niet omdat er ruzie kwam en niet omdat iemand ziek werd. Hij was voorbij omdat er gasten aan tafel verschenen die niemand had uitgenodigd. Ze kwamen zonder geluid, of bijna zonder geluid. Ze kwamen met honderden tegelijk. En ze kwamen, zoals ze al miljoenen jaren komen, voor precies één ding.

Dit is een verhaal over parasieten. Niet de parasieten uit een leerboek, maar de parasieten die elke zomer aan jouw tuintafel aanschuiven.

Het verhaal is verzonnen. De familie in dit verhaal bestaat niet, de tuin ook niet, en de drogist die straks één beslissende zin uitspreekt evenmin. Maar alles wat de familie meemaakt, gebeurt elke zomer in duizenden Nederlandse tuinen, op campings, aan slootkanten en op bospaden. De feiten over muggen, teken, dazen en knutten kloppen. De cijfers komen van het RIVM. En het flesje waar het verhaal op uitkomt, staat echt in het schap.

Neem er de tijd voor. Dit is geen pagina om te scannen. Het is een verhaal om te lezen, met een kop koffie of een glas erbij, bij voorkeur buiten. Als je tenminste buiten kunt zitten.

De mooiste avond van de zomer

Sanne had de hele week naar het weerbericht gekeken. Maandag stond er nog een wolkje met een druppel bij de zaterdag, dinsdag was de druppel weg, woensdag was het wolkje weg en donderdag stond er alleen nog een zon met het getal 26 eronder. Vrijdagmiddag reed ze na haar werk langs de slager, de groenteboer en de slijterij, in die volgorde, en toen ze thuis de boodschappen uitpakte, voelde ze iets wat ze sinds de meivakantie niet had gevoeld: voorpret.

Het huis van Sanne en Joris staat aan de rand van een dorp op de Veluwezoom, in een straat waar de tuinen aan de achterkant op een strook bos uitkomen. Het is geen grote tuin. Een terras van grijze tegels, een gazon dat Joris elke zaterdag maait, een border met hortensia's, een schommel die eigenlijk te klein is geworden voor de kinderen, en helemaal achterin, tegen de schutting, een hoek waar het gras hoger staat omdat de maaier er niet goed bij kan. Naast de schuur staat een regenton. Aan de overkant van de schutting, bij de buren, ligt een vijver met riet.

Het zijn details waar je nooit bij stilstaat. Een regenton is een regenton. Hoog gras is hoog gras. Je moet het hele verhaal kennen om te begrijpen dat ze ertoe doen.

17:00Joris stak de barbecue aan. Hij doet dat altijd te vroeg, en altijd met dezelfde ernst waarmee andere mannen een belastingaangifte invullen. Hun zoon Mees, veertien jaar, zat op de bank onder de overkapping met een telefoon en een speaker en had van zijn moeder voor het eerst de opdracht gekregen om de muziek te verzorgen. Dat leverde een afspeellijst op die niemand boven de twintig herkende, maar hij had hem zacht gezet, en dat was al heel wat. Lotte, negen jaar, rende op blote voeten met de twee meisjes van de buren door de sproeier, gillend, met natte haren die tegen haar rug plakten.

18:30De buren kwamen door het poortje in de schutting, zoals altijd met te veel eten. Er kwam een schaal aardappelsalade op tafel, een bak watermeloen, stokbrood, kruidenboter, een kan water met munt uit eigen tuin en twee flessen rosé in een emmer met ijs. Iemand maakte de eerste grap over de drumstokjes van Joris. Iemand anders vroeg of de kinderen hun handen hadden gewassen. De zon stond nog hoog genoeg om te prikken in je nek.

19:45Het eten was op, of bijna op. De kinderen hadden de tafel verlaten en lagen op een kleed in het gras met een kaartspel. De volwassenen zaten onderuit. Dit is het moment van een zomeravond waarop gesprekken veranderen: de grappen worden zachter, er wordt over vroeger gepraat, over vakanties, over wat er van de kinderen moet worden. De buurman begon aan een lang verhaal over een camping in de Ardennen in 1998, een verhaal dat iedereen al kende en dat iedereen opnieuw wilde horen.

20:55De zon zakte achter de schutting en de lucht boven het bos werd oranje, dan roze, dan dat bijzondere lichtgroen dat je alleen in juni en juli ziet. Sanne stak de lichtjes aan die ze in het voorjaar tussen de schuur en de overkapping had gehangen. Ze keek de tafel rond en dacht, heel bewust, één zin. Ze zou hem zich later woordelijk herinneren: dit is het. Dit is waarvoor we die tuin hebben.

Wat niemand zag

21:20De wind ging liggen. Dat gebeurt op warme avonden vaak rond zonsondergang: de lucht boven het land koelt af, het temperatuurverschil verdwijnt en de laatste zuchtjes vallen weg. De bladeren van de berk hingen stil. De vlam van de waxinelichtjes stond kaarsrecht. Het wateroppervlak van de vijver bij de buren, vijftien meter verderop, was een spiegel geworden.

Voor de mensen aan tafel was dat het mooiste moment van de avond. Voor iets anders ook.

In het riet langs de vijver, onder het deksel van de regenton dat niet goed sloot, in de dakgoot van de schuur waar sinds de herfst een prop bladeren zat, in het schoteltje onder de pot met de oleander: overal waar een laagje water al meer dan een week stilstond, waren de afgelopen dagen duizenden kleine lijfjes uit hun pophuid gekropen. Ze hadden hun vleugels laten drogen. Ze hadden gewacht tot de zon weg was, want direct zonlicht droogt ze uit. En ze hadden gewacht tot de wind ging liggen, want een mug weegt een paar duizendste gram en kan tegen een briesje van windkracht twee al nauwelijks op.

Nu was het donker genoeg. Nu was het stil genoeg. En vijftien meter verderop zaten negen grote, warme zoogdieren die bij elke ademteug een wolkje koolzuurgas uitbliezen.

Achter in de tuin, in het hoge gras bij de schutting, gebeurde tegelijk iets anders. Daar was eerder op de avond een meisje van negen op blote voeten doorheen gerend om een bal te halen. Het had drie seconden geduurd. Het was genoeg geweest.

21:47

21:47Lotte was de eerste. Ze kwam van het kleed af gelopen met haar hand op haar bovenarm en zei, op de toon van een kind dat het eigenlijk nog niet wil toegeven: «Mam, het jeukt.»

Sanne keek. Twee bulten, vers, wit met een rode rand. Ze zei wat elke ouder zegt: niet krabben. Ze had het nog niet gezegd of ze voelde zelf iets op haar enkel, een prik zo licht dat je hem bijna kunt wegdenken. Bijna.

Daarna ging het snel. Mees sloeg met zijn telefoon naar zijn kuit en vloekte, zacht genoeg om er niet op te worden aangesproken. De buurvrouw wreef over haar nek. Joris, die tot dan toe aandachtig naar de Ardennen had geluisterd, hoorde opeens een ander geluid: dat hoge, dunne, zeurende gezoem vlak bij zijn oor, het geluid dat ieder mens op aarde kent en dat geen mens kan negeren. Hij sloeg. Hij miste. Het gezoem kwam terug.

Binnen vijf minuten zat niemand meer stil. Je kent het beeld: mensen die halverwege een zin naar hun eigen been slaan, die met hun hand voor hun gezicht wapperen, die hun stoel verschuiven alsof het daar een meter verderop beter zal zijn. Het gesprek viel uit elkaar in losse stukjes. Het verhaal over de camping in 1998 werd niet afgemaakt.

21:58De buurvrouw zei: «Zullen wij maar eens gaan? De meiden moeten naar bed.» Het was niet waar. Het was zaterdag, het was vakantie, de meiden hoefden helemaal niet naar bed.

22:07De aardappelsalade stond binnen op het aanrecht. De schuifpui was dicht. Sanne, Joris, Mees en Lotte zaten aan de keukentafel onder de lamp boven het fornuis, met de afzuigkap aan omdat het binnen benauwd was, en keken door het glas naar de lichtjes die buiten voor niemand brandden.

De mooiste avond van de zomer duurde precies tweeënvijftig minuten. Daarna was hij van de parasieten.

Lotte telde haar bulten. Ze kwam tot eenentwintig. Mees zei dat hij er meer had en weigerde te tellen. Joris zei dat het volgend jaar anders moest, zoals hij dat het jaar ervoor ook had gezegd, en het jaar dáárvoor. Sanne zei niets. Ze smeerde iets koels op de arm van haar dochter en dacht aan de rosé die nog in de emmer stond, in water dat ooit ijs was geweest.

Misschien denk je nu: het zijn maar muggen. Een paar bulten, een avond naar de knoppen, vervelend maar niet erg. Dat dacht Sanne op dat moment ook. Ze dacht het tot de volgende ochtend kwart over acht.

Een puntje met pootjes

Zondagochtend rook het huis naar koude houtskool. Lotte had slecht geslapen, wat aan haar humeur te merken was, en haar armen en benen zagen eruit alsof ze de waterpokken opnieuw had gekregen. Sanne zette haar onder de douche, lauw, omdat warm water de jeuk erger maakt.

Het was toen ze haar dochter afdroogde dat ze het zag. In de linker knieholte, precies in de plooi, zat een zwart puntje dat er de dag ervoor niet had gezeten. Een korstje, dacht ze eerst. Een stukje aarde. Ze veegde er met de handdoek overheen. Het ging niet weg. Ze boog zich voorover, kneep haar ogen een beetje dicht, en zag dat het puntje pootjes had.

Wie het nooit heeft meegemaakt, kan zich moeilijk voorstellen wat er op dat moment door een ouder heen gaat. Het is geen paniek. Het is iets kouders: het besef dat er op het lichaam van je kind iets leeft wat er niet hoort, dat het daar al uren zit, dat het zich heeft vastgebeten, en dat jij gisteravond aan tafel zat te lachen terwijl het gebeurde.

«Blijf even staan,» zei Sanne, zo rustig mogelijk. «Niet aankomen.»

Ze hadden geen tekentang in huis. Dat is het soort ding waarvan je weet dat je het zou moeten hebben, zoals een brandblusser of een setje reservesleutels, en dat je pas koopt nadat je het nodig had. Joris liep in zijn pyjamabroek door het poortje naar de buren. De buurvrouw had er een, in de la met de pleisters, nog in de verpakking.

Wat je dan moet doen

Sanne deed wat op het kaartje bij de tang stond, en wat het RIVM ook adviseert. Ze smeerde er niets op: geen alcohol, geen olie, geen zeep, geen nagellak, wat haar eigen moeder vroeger nog deed. Een teek die je eerst verdooft of irriteert, kan zijn maaginhoud in de wond legen, en dat is precies wat je niet wilt. Ze pakte de teek met de tang zo dicht mogelijk op de huid vast, bij de kop en niet bij het lijfje, en trok hem er met een rustige beweging uit.

Hij kwam los. Hij was kleiner dan een speldenknop en hij bewoog nog. Lotte wilde hem zien, vond hem «echt heel vies» en vroeg of ze hem mocht houden. Dat mocht niet.

Daarna ontsmette Sanne het wondje, schreef op de kalender in de keuken de datum en het woord «teek, linker knieholte Lotte», en maakte met haar telefoon een foto van de plek. Ook dat is het advies: noteer wanneer en waar je gebeten bent, en houd de huid in de weken daarna in de gaten.

Toen pas ging ze zitten. En toen pas pakte ze haar telefoon om op te zoeken wat ze eigenlijk had moeten weten.

Wat ze las

Ze had gerekend op een geruststellend zinnetje. Iets als: komt zelden voor, meestal onschuldig, geen zorgen. Ze vond de pagina's van het RIVM over tekenbeten en las de cijfers twee keer.

Bron: RIVM, informatie over tekenbeten en de ziekte van Lyme (rivm.nl) en Tekenradar (tekenradar.nl). Schattingen; ze kunnen per jaar verschillen.

In Nederland worden naar schatting anderhalf miljoen tekenbeten per jaar opgelopen. Anderhalf miljoen. Dat is geen exotisch risico voor boswachters en scouts; dat is een van de meest voorkomende dingen die je in de natuur kunnen overkomen. En de natuur begint, zo las ze ook, niet bij de bosrand. Een flink deel van de tekenbeten wordt gewoon in de eigen tuin opgelopen: in het gras, onder de struiken, tussen de afgevallen bladeren.

De meeste beten lopen goed af. Lang niet elke teek draagt de bacterie bij zich die de ziekte van Lyme veroorzaakt, en lang niet elke beet van een besmette teek leidt tot ziekte. Maar naar schatting krijgen elk jaar toch zo'n 27.000 mensen in Nederland de ziekte van Lyme. Het eerste teken is vaak een rode ring of vlek rond de plek van de beet, die in de dagen of weken daarna langzaam groter wordt. Wie dat ziet, moet naar de huisarts; met antibiotica is het in dat stadium goed te behandelen. Wie het niet ziet of er niets mee doet, kan later klachten krijgen aan gewrichten, zenuwen of hart.

En dan was er die ene zin die Sanne bijbleef. Hoe langer een teek vastzit, hoe groter de kans dat de bacterie wordt overgedragen. Verwijder je een teek binnen 24 uur, dan is de kans op de ziekte van Lyme klein.

Ze rekende terug. Lotte was gisteravond rond kwart over negen door het hoge gras gerend. Het was nu tien over half negen 's ochtends. Elf en een half uur. Ruim binnen de grens.

Het liep goed af. In de weken daarna keek Sanne elke avond naar de knieholte van haar dochter, eerst met een zaklamp, later met een steelse blik bij het voorlezen. Er kwam geen ring. Er kwam geen koorts. Na een maand was er alleen nog een stipje, na twee maanden niets meer.

Maar iets was veranderd. De tuin was niet meer vanzelfsprekend van hen.

Dat is het vreemde aan zo'n ervaring. Er was niets ergs gebeurd, en toch keek Sanne anders naar het gras achterin, naar de regenton, naar de vijver van de buren. Ze zag haar tuin voor het eerst zoals de andere bewoners hem zagen: als een jachtgebied. En ze stelde zichzelf een vraag die bijna niemand zich stelt, omdat het antwoord vanzelfsprekend lijkt.

Wie zijn die parasieten eigenlijk? En waarom kiezen ze juist ons?

Vier parasieten die jouw zomer willen

Het woord parasiet klinkt zwaar. We gebruiken het voor lintwormen en voor mensen die nooit een rondje geven. Maar de betekenis is eenvoudig: een parasiet is een organisme dat leeft op kosten van een ander organisme, de gastheer, zonder daar iets voor terug te doen. Sommige parasieten wonen in hun gastheer. Andere komen alleen langs om te eten. Die laatste groep heet in de biologie ectoparasieten: parasieten die aan de buitenkant leven. Bloedzuigende muggen, teken, dazen en knutten horen daarbij.

Het helpt om ze zo te noemen. Niet om ze erger te maken dan ze zijn, maar om te begrijpen wat ze doen. Een mug steekt je niet omdat ze je lastig wil vallen. Een teek bijt je niet uit agressie. Ze hebben jouw bloed nodig om zich voort te planten, en ze zijn door miljoenen jaren evolutie buitengewoon goed geworden in het vinden ervan. Wie zich tegen een parasiet wil beschermen, moet eerst weten hoe die parasiet zoekt.

Sanne las die zondag en de avonden daarna alles wat ze kon vinden. Dit is wat ze leerde, parasiet voor parasiet.

Parasiet één: de steekmug

In Nederland leven enkele tientallen soorten steekmuggen. De soort die je 's nachts uit je slaap houdt, is bijna altijd de gewone huissteekmug. Ze is een halve centimeter lang, weegt een paar milligram en leeft, als volwassen mug, hooguit enkele weken. In die weken heeft ze één opdracht.

Het begint met water. Een muggenvrouwtje legt haar eitjes in pakketjes van honderd of meer op stilstaand water. Dat hoeft geen vijver te zijn. Een regenton, een verstopte dakgoot, een emmer die omgekeerd had moeten staan, een kinderbadje dat een week niet is geleegd, het schoteltje onder een plantenpot, een autoband achter de schuur: een laagje water van een paar centimeter is genoeg. Uit de eitjes komen larven, die ondersteboven aan het wateroppervlak hangen en zich voeden met algen en bacteriën. De larven verpoppen, en uit de pop kruipt de volwassen mug. Bij warm weer duurt die hele cyclus niet veel langer dan een tot twee weken. Dat verklaart waarom het na een paar warme dagen met af en toe een bui opeens lijkt alsof er een fabriek is opengegaan. Er is ook een fabriek opengegaan. Hij staat naast je schuur.

Mannetjesmuggen steken niet. Ze leven van nectar en plantensappen, net als de vrouwtjes het grootste deel van de tijd. Maar om eitjes te kunnen maken heeft een vrouwtje eiwitten nodig die niet in nectar zitten. Die haalt ze uit bloed. Ze is, in de meest letterlijke zin, een moeder die boodschappen doet.

Hoe ze die boodschappen vindt, is een klein wonder van techniek. Het gaat in drie stappen. Op grote afstand, tot tientallen meters, ruikt ze koolzuurgas: de CO₂ die ieder mens en ieder dier uitademt. Ze vliegt tegen de pluim in, zigzaggend, zoals een hond een spoor volgt. Dichterbij schakelt ze over op geur. Onze huid geeft honderden vluchtige stoffen af, onder meer melkzuur en andere stoffen die door huidbacteriën uit zweet worden gemaakt. Dat mengsel is voor een mug wat de geur van versgebakken brood voor ons is. Op de laatste decimeters komen daar warmte en vocht bij: ze voelt de warme, vochtige luchtlaag die vlak boven je huid hangt, en ze landt.

Wat dan volgt, voel je meestal niet. Haar steeksnuit is geen naald maar een bundeltje van zes haarfijne stiletten. Twee zagen de huid open, twee houden het wondje open, één zoekt een bloedvaatje en zuigt, en één spuit speeksel in de wond. In dat speeksel zitten stoffen die het bloed dun houden en de plek licht verdoven. De jeukende bult die je een paar minuten later krijgt, is geen gif. Het is je eigen afweer die op dat vreemde speeksel reageert.

De huissteekmug is in Nederland in de eerste plaats een plaag en geen ziekteverwekker van betekenis voor mensen. Dat is in andere delen van de wereld anders: daar brengen muggen malaria, dengue en andere ziekten over. Ook dichter bij huis verandert er iets. De Aziatische tijgermug, een opvallend zwart-wit gestreepte soort die overdag steekt, is in Zuid-Europa gevestigd en wordt de laatste jaren ook in Nederland af en toe aangetroffen, waarna de NVWA de vindplaats bestrijdt. Zie je een mug die er zo uitziet, dan kun je dat bij de NVWA melden.

Parasiet twee: de teek

De teek is van de vier de stilste en de meest onderschatte. Het is geen insect. Een volwassen teek heeft acht poten en is familie van de spinnen en de mijten. De soort die je in Nederland vrijwel altijd tegenkomt, is de schapenteek.

Een teek doet er twee tot drie jaar over om volwassen te worden en eet in dat hele leven maar drie keer. Uit het eitje komt een larve, zo groot als een punt aan het eind van deze zin. De larve zoekt een eerste gastheer, vaak een muis of een vogel, drinkt zich vol, laat zich vallen en vervelt tot nimf. De nimf, ongeveer een millimeter groot, doet hetzelfde bij een tweede gastheer en vervelt tot volwassen teek. Het volwassen vrouwtje zoekt een derde gastheer, bij voorkeur een groter dier zoals een ree, drinkt zich in een aantal dagen vol tot ze zo groot is als een erwt, laat los, legt een paar duizend eitjes en sterft.

Wij mensen zijn in dat verhaal een vergissing: een gastheer die toevallig langskwam. De meeste tekenbeten bij mensen komen van nimfen. Dat is belangrijk om te weten, want een nimf is zo klein dat je hem makkelijk aanziet voor een sproetje of een korreltje vuil.

Een teek springt niet, valt niet uit bomen en vliegt niet. Hij klimt in een grasspriet of een varenblad, meestal niet hoger dan kniehoogte tot heuphoogte, houdt zich met zijn achterste poten vast en steekt de voorste twee in de lucht. Op die voorpoten zit een zintuig waarmee hij koolzuurgas, lichaamsgeur, warmte en trillingen waarneemt. Zo kan hij dagen, zelfs weken wachten. Komt er iets warms langs dat hem aanraakt, dan stapt hij over. Daarna gaat hij op zoek naar een plek waar de huid dun, warm en vochtig is. Bij volwassenen is dat vaak de knieholte, de lies, de bilnaad, de oksel of de rand van het ondergoed. Bij kinderen opvallend vaak het hoofd: achter de oren, in de nek, langs de haargrens. Dat zoeken kan uren duren.

Dan bijt hij zich vast. Net als de mug gebruikt hij speeksel met verdovende stoffen, zodat je de beet niet voelt. Een teek die niet wordt opgemerkt, blijft dagen zitten.

Teken houden van vocht en schaduw. Je vindt ze in bos, duinen, heide en parken, in hoog gras en onder struiken, in de strooisellaag van afgevallen bladeren, en dus ook in tuinen, vooral tuinen die aan groen grenzen of waar egels, muizen en vogels komen. Ze worden actief zodra het een aantal graden boven nul is. Het tekenseizoen loopt in Nederland ruwweg van maart tot en met oktober, met de meeste beten in de late lente en de zomer, maar in een zachte winter kun je ook in december een teek oplopen.

Teken kunnen ziekteverwekkers overdragen. De bekendste is de Borrelia-bacterie, die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Daarnaast komt in Nederland sinds een aantal jaren op kleine schaal het tekenencefalitisvirus voor, dat een hersenontsteking kan geven; dat is zeldzaam. De belangrijkste les blijft dezelfde: voorkom de beet waar je kunt, en verwijder een teek zo snel mogelijk.

Parasiet drie: de daas

Wie ooit op een broeierige middag langs een weiland met paarden heeft gefietst, kent de daas. Het is een stevige, grijsbruine vlieg, sommige soorten zo groot als een duimnagel, met opvallend grote ogen die bij sommige soorten groen en goud glanzen. Ook bij dazen zijn het alleen de vrouwtjes die bloed nodig hebben.

Een daas doet niet aan subtiliteit. Waar een mug een bloedvaatje aanprikt, snijdt een daas met haar messcherpe monddelen een wondje in de huid en likt het bloed op dat eruit komt. Dat voel je meteen, en het doet echt pijn. De plek kan flink opzwellen, warm worden en dagen gevoelig blijven.

Dazen jagen overdag, vooral op warme, zonnige, drukkende dagen vlak voor onweer. Ze worden aangetrokken door beweging, door donkere kleuren, door warmte en door glimmende, natte huid. Daarom tref je ze bij zwemplassen, op het strand van een recreatiemeer, langs sloten en bij vee. Ze vliegen vrijwel geluidloos aan. Het eerste wat je merkt, is de beet.

Parasiet vier: de knut

De knut is de kleinste van de vier en misschien wel de gemeenste. Het is een mugje van één tot drie millimeter, zo klein dat het door de mazen van een gewone hor kruipt. Eén knut is niets. Maar knutten komen nooit alleen. Ze hangen in wolken boven natte grond, veen, slootkanten en mestrijke weilanden, vooral bij zonsopgang en zonsondergang op windstille, vochtige dagen.

Ook hier bijten alleen de vrouwtjes. Ze kruipen onder mouwen, kragen en broekspijpen en in het haar, en omdat ze met zoveel zijn, tel je de beten achteraf niet in stuks maar in tientallen. De bultjes zijn klein, hard en jeuken vaak langer en feller dan een muggenbult. Wie wel eens in Schotland of Scandinavië heeft gekampeerd, kent ze als midges of knott. In Nederland kom je ze vooral tegen in waterrijke gebieden, veenweiden en bij natte natuur.

Wat de vier gemeen hebben

Leg je de vier parasieten naast elkaar, dan zie je het patroon dat Sanne ook zag.

• Ze hebben allemaal bloed nodig, en bijna altijd alleen het vrouwtje.
• Ze vinden je allemaal op dezelfde manier: eerst je adem, dan je geur, dan je warmte.
• Ze houden allemaal van vocht, warmte en windstilte, precies het weer waarbij jij buiten wilt zitten.
• Ze verdoven of verrassen je allemaal, zodat je de beet pas merkt als het te laat is.
• En ze laten zich geen van alle wegjagen door de dingen die wij gezellig vinden.

De parasiet kijkt niet naar je tuin, je kaarsen of je lichtjes. De parasiet kijkt naar jou.

Dat laatste inzicht bleek het belangrijkste van allemaal. Maar zover was het gezin nog niet.

Waarom juist jij?

Aan elke tuintafel zit er één. De persoon die na afloop lek geprikt is, terwijl degene ernaast geen bult heeft. In het gezin van Sanne was dat Lotte, met Mees als goede tweede. Joris had er altijd het minste last van, wat hem jarenlang het idee had gegeven dat het allemaal wel meeviel.

Het is geen verbeelding. Parasieten kiezen, en ze kiezen op grond van dingen die je maar ten dele in de hand hebt.

Je adem

Koolzuurgas is het eerste signaal, en hoe meer je ervan uitademt, hoe verder je te ruiken bent. Grote mensen ademen meer uit dan kleine. Wie net heeft gesport, gefietst, gedanst of de trap op is gerend, ademt meer uit dan wie stilzit. Zwangere vrouwen ademen meer uit en hebben een iets warmere huid. Een groep mensen bij elkaar is voor een mug een baken dat van ver te volgen is; daarom is een verjaardag in de tuin erger dan een avond met zijn tweeën.

Je geur

Dit is het persoonlijkste deel. De geur van je huid wordt voor een groot deel bepaald door de bacteriën die erop leven, en die samenstelling is voor ieder mens anders en opvallend stabiel. Sommige mensen ruiken voor een mug eenvoudig beter dan anderen, en dat blijft jaren zo. Het zit ook in families. Zweet versterkt het effect, vooral zweet dat al even op de huid zit: voeten en enkels zijn niet voor niets een favoriete landingsplaats. Alcohol lijkt je in onderzoek eveneens aantrekkelijker te maken, al is niet helemaal duidelijk waardoor.

Je warmte en je kleur

Op het laatste stukje telt warmte. Een warme huid, een verhit gezicht, een kind dat net uit de sproeier komt en opdroogt in de avondzon: het zijn doelwitten. Muggen en dazen reageren daarnaast op contrast. Donkere kleding steekt in de schemering af tegen de lichtere achtergrond en houdt bovendien warmte vast. Lichte kleding helpt twee keer: je bent minder zichtbaar, en je ziet een teek die over je broekspijp omhoog loopt veel eerder.

Je gedrag

En dan is er wat je doet. Wie op blote voeten door hoog gras loopt, biedt een teek de gemakkelijkste overstap die er bestaat. Wie in korte broek op de grond gaat zitten bij een bosrand, ook. Wie tegen de schemering naast een vijver gaat zitten zonder zuchtje wind, zit op het drukste moment van de dag op de drukste plek van de tuin.

Sanne zette het voor zichzelf op een rij en zag haar zaterdagavond terug als een perfecte storm. Negen mensen bij elkaar. Kinderen die uren hadden gerend en gezweet. Rosé. Windstil. Schemering. Een vijver op vijftien meter, een regenton op vijf. En een strook hoog gras waar de bal in was gerold.

Je kunt je adem niet inhouden en je huidbacteriën niet vervangen. Je kunt je kinderen ook niet verbieden te rennen. Dat was het ontmoedigende van hoofdstuk vier: het leek alsof er weinig aan te doen was. Het gezin deed daarom wat iedereen doet. Het ging winkelen.

De la in de bijkeuken

Wie een probleem ontdekt, begint bij het makkelijke. Dat is geen domheid, dat is menselijk. Je grijpt naar wat voor de hand ligt, wat weinig moeite kost en wat er aardig uitziet. In de drie weken na de teek kocht het gezin bijna alles wat je bij een kassa, in een tuincentrum of in een advertentie op je telefoon kunt tegenkomen. Het belandde uiteindelijk allemaal in dezelfde la in de bijkeuken, tussen de reservelampen en de plakbandrollen. Joris noemde het later de la van de goede bedoelingen.

Het is de moeite waard die la één voor één leeg te halen. Niet om erom te lachen, maar omdat bij elk ding hetzelfde misverstand hoort. En omdat de kans groot is dat er bij jou thuis ook zo'n la bestaat.

Poging één: citronellakaarsen

De eerste aankoop was de meest logische. Zes citronellakaarsen in terracotta potjes, in de aanbieding bij het tuincentrum, plus twee fakkels voor in het gazon. Ze ruiken naar vakantie in Zuid-Frankrijk en ze staan mooi op tafel.

De week erna brandden ze alle zes. En het moet gezegd: direct boven de tafel leek het iets te schelen. Maar de kinderen zitten niet aan tafel. De kinderen liggen op een kleed in het gras, zes meter verderop. En zodra de wind draaide, dreef de rook naar de schutting en zat de hele tafel er weer middenin.

Het probleem met een kaars is eenvoudig. De geur die een mug zou moeten storen, hangt in een kleine, onvoorspelbare wolk rond de vlam. Jij zit daar soms in en meestal net niet. Een mug die op je adem afkomt, vliegt onder, boven of langs die wolk. En tegen een teek in het gras doet een kaars op tafel helemaal niets.

Poging twee: armbandjes

Daarna kwamen de armbandjes. Gekleurde siliconen bandjes met een geurtje, per vijf verpakt, «ideaal voor kinderen». Lotte vond ze prachtig en droeg er twee tegelijk, één roze en één groen.

Die avond werd ze gestoken in haar enkels, haar knieholtes en haar nek. Op haar pols, rond het bandje, zat geen enkele bult. Daar had de fabrikant gelijk in.

Het is hetzelfde misverstand in een andere vorm. Een geur op één punt van je lichaam beschermt de huid een paar centimeter eromheen. Een parasiet die op je enkel wil landen, heeft geen boodschap aan wat er om je pols zit.

Poging drie: de app

Joris, die van techniek houdt, vond in de appstore een programma dat een hoge toon afspeelt die muggen zou verjagen. Het idee is dat het geluid lijkt op dat van een mannetjesmug of een libel, waar een bevrucht vrouwtje voor zou vluchten. Hij legde zijn telefoon op tafel, zette het volume op maximaal en keek tevreden rond.

Mees, veertien, kon de toon horen en vond hem «echt niet normaal irritant». De volwassenen hoorden niets. De muggen, voor zover vast te stellen, ook niet. Er is geen overtuigend bewijs dat ultrasoon geluid muggen op afstand houdt. De telefoon was om kwart voor elf leeg.

Poging vier: knoflook en vitamine B

Dan was er de tip van een collega van Sanne, die zwoer bij knoflook. Veel knoflook, een paar dagen achter elkaar, en je wordt nooit meer gestoken. Een andere collega raadde vitamine B aan, in tabletten.

Het is een van de hardnekkigste verhalen die er bestaan, en het klinkt aannemelijk: als muggen op geur afkomen, kun je je geur toch veranderen? Maar dat je minder wordt gestoken door wat je eet of slikt, is niet aangetoond. Joris at vier dagen lang knoflook bij elke maaltijd. Hij werd net zo vaak gestoken als ervoor. Het enige meetbare effect was dat zijn collega's op vrijdag een andere vergaderruimte voorstelden.

Poging vijf: de lamp

Bij de bouwmarkt stond een lamp die insecten aantrekt met blauw licht en ze laat verbranden op een rooster. Hij ging mee naar huis en hing een week onder de overkapping. Elke ochtend lag er een laagje dode insecten in het bakje: nachtvlinders, kevertjes, gaasvliegen, langpootmuggen. Steekmuggen zaten er nauwelijks tussen. Dat is niet vreemd. Een steekmug die bloed zoekt, navigeert op adem en lichaamsgeur en veel minder op licht. De lamp ruimde vooral de onschuldige en nuttige insecten op en liet de parasieten met rust.

Poging zes: lange mouwen

De zesde poging kostte niets, en het is de enige die echt iets deed. Lange broek, lange mouwen, sokken, dichte schoenen. Wat bedekt is, is moeilijk te steken en nauwelijks te bereiken voor een teek. Het is en blijft de basis, ook straks, ook met elk ander middel erbij.

Maar het is 26 graden. Een kind van negen trekt na tien minuten haar vest uit. Een jongen van veertien weigert principieel een lange broek. En zelfs wie zich keurig aankleedt, houdt handen, polsen, nek, gezicht en enkels over. Dat is precies de huid waar een mug het liefst landt.

De som

Na drie weken stond de teller op zes pogingen, een bedrag waar Joris liever niet over sprak, en nul avonden die langer hadden geduurd dan tot een uur of tien. Het ergste was niet het geld en zelfs niet de bulten. Het ergste was het gevoel dat ze iets niet begrepen. Dat er een logica moest zijn die hun ontging.

Die logica was er ook. Kijk nog eens naar de la. De kaars beschermt de tafel. Het armbandje beschermt de pols. De app beschermt de lucht. De lamp beschermt de overkapping. Geen van die dingen doet iets met het enige waar de parasiet werkelijk naar op zoek is.

Ze hadden drie weken lang de tuin verdedigd. Terwijl het doelwit al die tijd aan tafel zat.

Eén zin aan de balie

Het keerpunt kwam op een doordeweekse dinsdag, op een plek waar je geen keerpunten verwacht: bij de drogist in het dorp, tussen de zonnebrand en de pleisters.

Sanne stond er voor een tube tegen de jeuk. De derde die maand. De vrouw achter de balie, een jaar of vijftig, met een leesbril aan een koordje, scande de tube en zei, zoals mensen in een dorp dat doen: «U bent hier vaker voor geweest.»

Het was als opmerking bedoeld, niet als verwijt. Sanne lachte en vertelde, half als grap, over de la in de bijkeuken. De kaarsen, de bandjes, de app, de knoflook. De vrouw luisterde zonder te onderbreken. Ze legde de tube neer, zette haar bril af en zei toen de zin die Sanne niet meer vergat.

«U probeert uw tuin te beschermen. U moet uw huid onzichtbaar maken.»

Sanne begreep het niet meteen. De vrouw legde het uit, rustig, alsof ze het vaker had gedaan.

Een mug of een teek ziet u niet zoals wij elkaar zien, zei ze. Zo'n beestje heeft geen idee hoe u eruitziet. Het volgt een spoor. Eerst uw adem, van ver. Dan de geur van uw huid, van dichtbij. En op het laatste stukje uw warmte. Aan uw adem kunt u niets doen en aan uw warmte ook niet. Maar die middelste stap, die geur van de huid, daar kunt u wél iets aan doen. Daar zijn middelen voor gemaakt. Niet om de mug dood te maken, niet om de tuin leeg te vegen. Om ervoor te zorgen dat de mug die vlak bij uw arm komt, die arm niet meer herkent als iets om op te landen.

Wat een werend middel doet

Hierboven kun je het zelf proberen: zet het middel aan en kijk wat de parasieten doen. Het was voor Sanne een andere manier van kijken. Tot dan toe had ze gedacht in termen van wegjagen: iets wat stinkt, iets wat piept, iets wat brandt. Wat de drogist beschreef, was geen wegjagen. Het was verdwijnen.

Een insectenwerend middel breng je aan op de onbedekte huid. De werkzame stof verdampt langzaam en vormt een dun laagje damp vlak boven de huid. Een parasiet die door dat laagje komt, raakt in de war. De geursignalen waarmee hij een gastheer herkent, komen niet meer goed door, en de stof zelf is voor veel insecten onaangenaam. De mug die op je adem is afgekomen en op twintig centimeter van je arm hangt, vindt daar niet wat ze verwachtte. Ze landt niet, of ze landt en vliegt weer op zonder te steken.

Wetenschappers zijn het er nog altijd niet volledig over eens hoe dat precies werkt, of de stof de geurzintuigen van het insect blokkeert, verwart of gewoon afstoot. Waarschijnlijk is het een combinatie. Wat wel vaststaat, na tientallen jaren van onderzoek en gebruik: het werkt, zolang de laag op je huid werkzaam is.

Drie dingen zijn belangrijk om te onthouden, en de drogist noemde ze alle drie.

• Het middel weert af. Het doodt niets. De parasieten blijven in je tuin; ze kiezen alleen niet meer voor jou.
• Het werkt alleen waar het zit. Een overgeslagen enkel is een onbeschermde enkel.
• Het werkt een beperkte tijd. Zweten, zwemmen en afdrogen verkorten die tijd.

Een stof met een geschiedenis

«En welke stof is dat dan?» vroeg Sanne.

De bekendste, zei de drogist, heet DEET. Het is een afkorting van een lange scheikundige naam. De stof is in de jaren veertig van de vorige eeuw in de Verenigde Staten ontwikkeld voor het leger, dat zijn soldaten in tropische gebieden wilde beschermen tegen muggen, en kwam in de jaren vijftig voor gewone consumenten op de markt. Sindsdien is het wereldwijd een van de meest gebruikte en meest onderzochte werende stoffen. Reizigers naar de tropen krijgen het vaak aangeraden. Het RIVM noemt het insmeren van de onbedekte huid met een middel met DEET als een van de manieren om tekenbeten te helpen voorkomen, naast bedekkende kleding en op de paden blijven.

Er zijn ook andere werende stoffen, zoals icaridine en een stof op basis van citroeneucalyptus. Welke het beste past, hangt af van wie het gaat gebruiken en waar. Voor volwassenen die een avond lang beschermd willen zijn in een tuin met muggen én teken, is DEET een voor de hand liggende keuze.

Het flesje

De drogist liep naar het schap en kwam terug met een klein wit flesje met een pompje. Care Plus Anti-Insect DEET 40%. Een Nederlands merk, zei ze, dat je bij veel drogisten en reiswinkels vindt. Zestig milliliter, klein genoeg voor een jaszak.

En toen deed ze iets wat Sanne waardeerde. Ze draaide het flesje om en las de achterkant voor.

Niet voor kinderen onder de dertien, zei ze. Dat staat er, en daar moet u zich aan houden. Voor uw zoon van veertien mag het, voor uw dochter van negen niet. Voor haar zijn kleren het belangrijkste: lange broek, sokken eroverheen, dichte schoenen. En vraag voor haar leeftijd om een middel dat daarvoor is toegelaten.

Spaarzaam gebruiken. Dun, gelijkmatig, alleen op onbedekte huid. Niet in het gezicht spuiten maar eerst in de hand. Niet in de ogen. Buiten gebruiken. Het is brandbaar, dus niet naast de barbecue staan sprayen.

En het is geen wondermiddel, zei ze tot slot. U krijgt er geen garantie bij dat u nooit meer een bult heeft. Wat u krijgt, is het verschil tussen tien uur 's avonds binnen zitten en tot middernacht buiten.

Sanne rekende af, stopte het flesje in haar jaszak en liep naar huis. Ze geloofde het half. Na een la vol goede bedoelingen geloof je nog maar half. Zaterdag zou het weer 25 graden worden.

Dezelfde tuin, een andere avond

Het werd zaterdag. Dezelfde buren kwamen door hetzelfde poortje. Joris stak te vroeg de barbecue aan. De lichtjes hingen er nog. De vijver lag er, de regenton stond er, het gras achterin was nog steeds te hoog. Als je twee foto's van die twee zaterdagen naast elkaar had gelegd, had je het verschil niet kunnen aanwijzen.

Het verschil zat in tien minuten om half negen.

20:30Nog voor de schemering riep Sanne iedereen bij de keukendeur. Ze voelde zich een beetje belachelijk, als een juf op schoolreis. Ze deed wat op het etiket stond. Een klein beetje spray in de handpalm. Dun uitsmeren over de onderarmen, de handruggen, de nek. Dan de enkels en de voeten, de plek die iedereen vergeet. Niet in het gezicht spuiten: een beetje op de vingertoppen, voorzichtig langs de haargrens en achter de oren, ver van ogen en mond. Handen wassen.

Joris deed hetzelfde, met de overdrijving van iemand die het eigenlijk onzin vindt. Mees deed het mopperend en alleen omdat zijn moeder bleef staan kijken. De buren keken toe, lazen het etiket en deden mee.

Voor Lotte en de buurmeisjes lag er iets anders klaar. Dunne lange broeken. Sokken, over de broekspijpen heen, wat tot protest leidde omdat het «er niet uitziet». Een hemdje met lange mouwen. Dichte schoenen in plaats van blote voeten. En de afspraak dat het hoge gras achterin die avond verboden gebied was. Een middel met DEET hoort niet op de huid van een kind onder de dertien, en daar hield Sanne zich aan.

21:20De wind ging liggen, precies zoals de week ervoor. De vlammen van de waxinelichtjes stonden recht. De vijver werd een spiegel.

21:47Sanne keek op de klok boven de schuifpui. Ze deed het bijna uit bijgeloof. Dit was de minuut.

Het gezoem was er. Ze hoorde het, één keer, hoog en dun, ergens links van haar hoofd. Ze zag ze ook: boven de heg, tegen de laatste lichte streep in de lucht, danste een wolkje muggen op en neer zoals ze dat boven een heg doen. De parasieten waren er. Ze waren er allemaal.

Maar aan tafel sloeg niemand.

Mees zat onderuit met zijn blote enkels onder de stoel en keek op zijn telefoon. De buurvrouw schonk bij. Joris zat voorovergebogen en luisterde naar de buurman, die opnieuw was begonnen aan de camping in de Ardennen in 1998 en dit keer, voor het eerst in drie jaar, bij het einde aankwam. Het bleek een goed einde te zijn. Er kwam een geit in voor.

22:30Iemand haalde dekens. Niet omdat ze naar binnen moesten, maar omdat het frisser werd en niemand weg wilde.

23:10Ze zaten er nog. De kaarsen waren op. De kinderen waren stil geworden. Lotte lag op de loungebank tegen haar vader aan, met haar sokken over haar broekspijpen, en sliep.

Niet de tuin was veranderd. De parasieten waren er nog. Ze kozen alleen iemand anders.

De eerlijke ochtend erna

Het zou een mooier verhaal zijn als het hier eindigde met nul bulten. Zo ging het niet, en het is belangrijk dat je dat weet.

Joris had de volgende ochtend één bult, precies achter zijn rechteroor, op de plek die hij in zijn overdreven haast had overgeslagen. Mees had er twee, op zijn scheenbeen, waar hij na het voetballen met de tuinslang overheen was gegaan en niet opnieuw had gesmeerd. De buurvrouw had er geen. Sanne had er geen. Lotte, zonder middel maar met kleren, had er drie in haar nek, waar haar hemdje ophield.

Dat hoort bij het verhaal. Geen enkel middel beschermt honderd procent. Wat je niet insmeert, is niet beschermd. Wat je afspoelt, is weg. En wat je niet bedekt bij een kind dat te jong is voor het middel, blijft bereikbaar.

Maar tel het na. De week ervoor: eenentwintig bulten bij één kind, een avond van tweeënvijftig minuten, een teek. Deze week: zes bulten bij negen mensen, een avond tot ver na elven, en geen teek. Het is het verschil tussen een zomer die je uitzit en een zomer die je hebt.

Na het douchen deden ze die avond voor het eerst met zijn vieren de tekencheck. Het duurde twee minuten per persoon en leverde niets op. Sindsdien hoort het erbij, net als tandenpoetsen. Hoe je dat doet, staat verderop.

Het flesje, van voor tot achter

Het verhaal is verzonnen, het product niet. Het staat bij Etos in het schap en op de website. Voordat je iets koopt, hoor je precies te weten wat het is. Dit hoofdstuk is daarom het minst romantische van allemaal: het is het etiket, uitgeschreven in gewone taal.

Insectenwerend middel · biocide · tegen parasieten als muggen en teken

Care Plus Anti-Insect DEET Spray 40%, 60 ml

Circa 8 uur tegen muggen en circa 4 uur tegen teken, volgens de fabrikant. Voor volwassenen en jongeren vanaf 13 jaar.

€ 13,29webprijs bij Etos incl. btw · gecontroleerd op 2 oktober 2026

Bekijk bij Etos →

Je gaat naar de productpagina van etos.nl en rekent daar af. Ook verkrijgbaar als 200 ml voor € 23,99: bekijk de grote verpakking. Advertentie: wij kunnen een vergoeding ontvangen.

Wat het is

Care Plus Anti-Insect DEET Spray 40% is een insectenwerend middel voor op de huid. Juridisch is het een biocide: een product dat bedoeld is om schadelijke of hinderlijke organismen af te weren. Dat klinkt streng, en dat is het ook. Biociden mogen in Nederland alleen worden verkocht als ze zijn toegelaten, en op de verpakking moet precies staan hoe je ze gebruikt. Daarom is dat etiket zo belangrijk, en daarom herhalen wij op deze pagina steeds dezelfde zin: gebruik biociden veilig en lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.

De werkzame stof is DEET, voluit N,N-di-ethyl-m-toluamide, in een concentratie van 38,8 procent van het gewicht. De rest is voornamelijk ethanol, de alcohol die ervoor zorgt dat het middel zich goed laat verstuiven en snel opdroogt.

Wat het volgens de fabrikant doet

• Het beschermt circa 8 uur tegen muggen.
• Het beschermt circa 4 uur tegen teken.
• Het is werkzaam tegen de gewone huissteekmug en tegen Anopheles- en Aedes-muggen, de groepen waartoe de malariamug en de tijgermug behoren.

Die tijden zijn opgaven van de fabrikant, vastgesteld onder testomstandigheden. In jouw tuin kan het korter zijn: als je veel zweet, als je gaat zwemmen, als je je afdroogt of als je het middel te dun of ongelijkmatig hebt aangebracht. Merk op dat de bescherming tegen teken korter is dan die tegen muggen. Ga je een hele dag het bos in, dan is vier uur dus niet de hele dag.

Voor wie het is

Voor volwassenen en voor jongeren vanaf 13 jaar. Voor wie 's avonds in de tuin, op het terras of op de camping zit. Voor wandelaars, hardlopers, hondenbezitters, vissers, tuiniers, vrijwilligers in het groen. Voor wie op vakantie gaat naar een gebied met veel muggen; ga je naar de tropen of subtropen, vraag dan altijd ook reisadvies bij een GGD of reizigerspolikliniek, want daar kan meer nodig zijn dan een werend middel.

Voor wie het niet is

• Niet voor kinderen jonger dan 13 jaar. Dat staat op het etiket en is geen suggestie.
• Niet voor wie zwanger is of borstvoeding geeft zonder eerst met huisarts, verloskundige of apotheker te overleggen.
• Niet voor op beschadigde, geïrriteerde of verbrande huid.
• Niet voor huisdieren. Gebruik voor hond of kat alleen middelen die daarvoor bedoeld zijn.
• Niet voor wie een oplossing zoekt tegen muggen in huis; daarvoor zijn horren en een klamboe geschikter.

De waarschuwingen op de verpakking

Elk middel dat werkt, heeft een gebruiksaanwijzing. Dit zijn de waarschuwingen, zonder verzachting.

• Ontvlambaar. Het middel bevat veel ethanol. Niet gebruiken bij open vuur, een brandende barbecue, een sigaret of een kaars. Laat het opdrogen voordat je bij vuur komt.
• Veroorzaakt ernstige oogirritatie. Komt het in je ogen, spoel dan voorzichtig en langdurig met water en neem bij aanhoudende klachten contact op met een arts.
• Schadelijk voor in het water levende organismen. Spoel resten niet door de gootsteen en ga er niet mee zwemmen in natuurwater vlak nadat je het hebt aangebracht.
• Alleen buiten of in een goed geventileerde ruimte gebruiken.
• Buiten bereik van kinderen bewaren.

DEET kan bovendien sommige materialen aantasten: bepaalde kunststoffen, lak, leer en synthetische stoffen. Houd het weg van brillen, horlogebandjes, telefoonhoesjes, zonnebrillen en synthetische sportkleding, en was je handpalmen nadat je hebt gesmeerd.

Gegevens overgenomen van de productpagina op etos.nl, gecontroleerd op 2 oktober 2026. Bij verschil geldt het etiket op de verpakking.

Wat het kost en waar je het koopt

Bij Etos kost het flesje van 60 ml € 13,29 en de grote verpakking van 200 ml € 23,99. Dat zijn de webprijzen inclusief btw zoals wij ze op 2 oktober 2026 op etos.nl hebben gezien. Prijzen veranderen; de prijs die Etos je bij het afrekenen toont, is de prijs die geldt.

Welke kies je? Het kleine flesje is het flesje uit het verhaal. Het past in een jaszak, een fietstas en een toilettas en is genoeg voor een gezin met twee gebruikers voor een aantal weken zomeravonden, omdat je er per keer maar weinig van nodig hebt. De grote verpakking is voordeliger per milliliter en ligt voor de hand als je het hele seizoen buiten bent: op een vaste camping, in een volkstuin, bij een boot.

Wij verkopen zelf niets. De knop hieronder brengt je naar de productpagina van Etos. Daar leg je het product in je winkelmand, zie je de verzendkosten en reken je af. Je kunt het ook gewoon in een Etos-winkel kopen. Als je via onze link bestelt, kunnen wij daarvoor een vergoeding krijgen; jij betaalt hetzelfde.

Zo gebruik je het goed

Een werend middel is geen parfum. Je spuit het er niet even overheen als je de deur uit gaat. Of het werkt, hangt voor een verrassend groot deel af van hoe je het aanbrengt. In het gezin van Sanne duurde het drie zaterdagen voordat iedereen het goed deed. Dit is wat ze leerden. Het etiket op de verpakking blijft altijd leidend.

Wanneer

Breng het aan vlak voordat je het nodig hebt, niet uren van tevoren. Voor een avond in de tuin is dat een halfuur voor de schemering. Voor een boswandeling is dat op de parkeerplaats, voordat je het pad op loopt. De bescherming begint zodra het middel op je huid zit en loopt daarna langzaam terug.

Hoeveel

Weinig. Het etiket zegt: spaarzaam en zorgvuldig. Een dun, gelijkmatig laagje op de onbedekte huid is genoeg. Meer smeren geeft geen langere of betere bescherming; het geeft alleen meer middel op je huid dan nodig is. Voor twee onderarmen heb je aan een paar pompjes genoeg.

Hoe

• Spray op armen en benen van een centimeter of vijftien afstand en smeer het daarna met je hand uit, zodat er geen plekken overblijven.
• Voor nek, oren en gezicht: spray eerst in je handpalm en breng het met je vingers aan. Blijf ruim uit de buurt van ogen en mond.
• Vergeet de plekken niet die iedereen vergeet: enkels, voeten in open schoenen, de achterkant van de knieën, de polsen, de nek onder de haargrens, achter de oren.
• Breng het niet aan onder kleding. Bedekte huid is al beschermd door de stof.
• Was na het smeren je handpalmen, zodat je het middel niet in je ogen wrijft of aan eten overdraagt.

De volgorde met zonnebrand

Op een zomerdag gebruik je vaak twee dingen op dezelfde huid. Het gebruikelijke advies is: eerst zonnebrandcrème, een minuut of twintig laten intrekken, en daarna pas het werende middel. Smeer je zonnebrand opnieuw in, dan neem je daarmee een deel van het werende middel weg. Kijk op beide verpakkingen wat de fabrikant adviseert.

Opnieuw aanbrengen

Na zwemmen, flink zweten of afdrogen is een groot deel van de bescherming weg. Breng het dan opnieuw aan, maar houd je aan het maximale aantal keren per dag dat op het etiket staat. Meer dan dat is niet de bedoeling.

Na afloop

Ben je weer binnen en heb je de bescherming niet meer nodig, was de ingesmeerde huid dan met water en zeep. Dat is ook het moment voor de tekencheck.

De zes fouten die bijna iedereen maakt

• Alleen de armen doen. De enkels zijn de favoriete plek van de mug.
• Het middel in de lucht spuiten of op de tafel. Het werkt op huid, niet in de ruimte.
• In het gezicht spuiten. Niet doen: het hoort niet in je ogen of je longen.
• Naast de barbecue sprayen. Het is ontvlambaar.
• Het bij jonge kinderen gebruiken omdat ze er zo'n last van hebben. Onder de dertien: niet dit middel.
• Denken dat je er nu vanaf bent. De tekencheck blijft, altijd.

En de kinderen onder de dertien?

Dit is de vraag die het vaakst wordt gesteld, en het antwoord is minder spectaculair dan een flesje. Voor jonge kinderen is kleding de eerste verdedigingslinie. Een dunne lange broek, sokken over de broekspijpen, een shirt met lange mouwen, dichte schoenen, een petje. Lichte kleuren, zodat je een teek ziet lopen. Laat ze op paden en gemaaid gras spelen en niet in hoog gras of onder struiken. Hang een klamboe of plaats horren voor de nacht. Doe elke avond de tekencheck, bij kinderen vooral ook op het hoofd. En vraag bij de drogist of de apotheek naar een werend middel dat voor hun leeftijd is toegelaten; die bestaan, met andere werkzame stoffen of lagere concentraties, elk met een eigen leeftijdsgrens op het etiket.

Een tuin met minder parasieten

Het werende middel beschermt je huid. Het verandert niets aan het aantal parasieten in je tuin. Dat was het tweede project van het gezin, en het kostte één zaterdagochtend en bijna geen geld. Joris, die na zijn knoflookweek iets goed te maken had, nam de leiding.

Haal het water weg

Muggen hebben stilstaand water nodig, en ze hebben het minstens een week nodig. Dat is hun zwakke plek. Loop één keer met die blik door je tuin en je schrikt.

• De regenton: een goed sluitend deksel erop, of een stuk fijn gaas over de opening.
• De dakgoten: schoonmaken. Een goot met een prop bladeren is een langgerekte kweekvijver.
• Gieters, emmers, kruiwagens: leeg en omgekeerd wegzetten.
• Schoteltjes onder plantenpotten: wekelijks leeggooien of weglaten.
• Het kinderbadje en de drinkbak van de hond: minstens eens per week verversen.
• Zeilen, afdekhoezen en speelgoed waarin water blijft staan: uitschudden.

Een vijver met vissen, kikkers en libellenlarven is veel minder een probleem dan een emmer: daar worden muggenlarven opgegeten. Het zijn juist de kleine, vergeten plasjes zonder leven waar muggen ongestoord opgroeien.

Joris vond die ochtend elf plekken met stilstaand water. In de regenton, waarvan het deksel scheef lag, zag hij ze voor het eerst met eigen ogen: honderden kronkelende streepjes vlak onder het oppervlak. Hij heeft het deksel dezelfde dag vervangen.

Maak het teken moeilijk

Teken houden van vocht, schaduw en hoogte om in te klimmen. Neem ze dat af op de plekken waar jullie zijn.

• Maai het gras kort waar gespeeld en gezeten wordt, ook in de hoeken.
• Ruim bladafval en snoeihout op in de buurt van terras, speeltoestel en paadjes.
• Zet schommel, trampoline en zandbak in de zon en niet tegen de bosrand of onder struiken.
• Houd een strook kort gras, grind of houtsnippers tussen de tuin en aangrenzend bos of ruigte.

Een tuin hoeft daarvoor niet kaal te worden. Laat de wilde hoek gerust een wilde hoek zijn; weet alleen dat het een wilde hoek is en ga er niet op blote voeten doorheen.

Gebruik de wind

Een mug is een slechte vlieger. Op een terras waar de wind langs kan, heb je merkbaar minder last dan in een beschutte hoek. Een eenvoudige ventilator op tafelhoogte, gericht op benen en enkels, doet om dezelfde reden verrassend veel: hij blaast de muggen uit koers en verdunt de wolk van adem en geur die ze volgen.

Horren en een klamboe

Voor de nacht is er niets beters dan een fysieke barrière. Horren voor de slaapkamerramen en eventueel een klamboe boven het bed zorgen ervoor dat je binnen geen middel nodig hebt.

Geen van deze maatregelen maakt een tuin parasietvrij. Samen maken ze het verschil tussen een wolk en een enkeling. En ze werken ook voor de kleine Lotte, die het flesje nog een paar jaar niet mag gebruiken.

De tekencheck in twee minuten

Als het gezin één ding heeft overgehouden aan die zomer, is het geen flesje maar een gewoonte. Een werend middel verkleint de kans dat een parasiet bijt. De tekencheck vangt op wat er toch doorheen komt. Samen zijn ze veel sterker dan elk afzonderlijk.

Wanneer

Na elke dag in het groen. Niet alleen na een boswandeling, ook na tuinieren, picknicken, buiten spelen, de hond uitlaten of een middag op de camping. Het beste moment is 's avonds bij het omkleden of douchen. Doe het dezelfde dag: het gaat om die grens van 24 uur.

Waar je kijkt

Kijk overal, maar vooral op de plekken waar de huid warm en dun is.

• Knieholtes en de achterkant van de benen.
• Liezen, bilnaad en de rand van het ondergoed.
• Navel en middel, onder de broeksband.
• Oksels en de binnenkant van de ellebogen.
• Nek, achter de oren en langs de haargrens.
• Bij kinderen het hele hoofd, ook tussen het haar.

Gebruik je ogen en je vingertoppen. Een teek voelt als een klein, vast korreltje dat niet wegveegt. Voor je eigen rug en hoofd heb je een spiegel nodig, of iemand die van je houdt.

Teek gevonden

• Pak een tekentang, tekenkaart of een puntig pincet.
• Smeer niets op de teek: geen alcohol, olie, zeep of crème.
• Pak de teek zo dicht mogelijk op de huid vast, bij de kop.
• Trek hem er met een rustige, gelijkmatige beweging uit. Blijft er een stukje van de monddelen achter, dan is dat niet erg; dat groeit er vanzelf uit.
• Ontsmet het wondje daarna.
• Schrijf de datum en de plek op je lichaam op.

Daarna

Houd de plek tot drie maanden na de beet in de gaten. Een klein rood plekje direct na de beet is normaal en trekt weg. Neem contact op met je huisarts als er een rode of blauwrode ring of vlek ontstaat die groter wordt, als je koorts krijgt, of als je in de weken na een beet last krijgt van spier- of gewrichtspijn, tintelingen of een scheef gezicht. Zeg er dan bij dat je door een teek bent gebeten en wanneer.

Leg een tekentang op een vaste plek. In de badkamer, in de auto, in de rugzak. Hij kost een paar euro en je wilt er niet op zondagochtend voor naar de buren.

De rest van de zomer

Dit is het deel van het verhaal waarin niets gebeurt, en dat is precies de bedoeling.

De derde zaterdag deed iedereen het goed, ook de enkels, ook achter de oren. De vierde zaterdag regende het en zaten ze binnen, en niemand vond het erg, omdat het een keuze van het weer was en niet van de muggen.

In augustus ging het gezin twee weken naar een camping aan een meer in Drenthe. Wie wel eens aan een Drents meer heeft gekampeerd, weet wat dat betekent: water, bos, veen, schemering, en een tent met een rits die nooit helemaal dicht zit. Het flesje ging mee in het vak van het portier. Het ging mee in de fietstas naar het hunebed, in de rugzak op de wandeling door het veld, in de strandtas naar het meer, waar de dazen op de natte ruggen van de zwemmers afkwamen. Voor Lotte ging er een stapel dunne lange broeken mee en een petje, en voor de nacht een klamboe die Joris met veel vertoon in de slaapcabine hing.

Ze deden elke avond de tekencheck, in het washok, tussen de andere gezinnen die hetzelfde deden. Sanne vond er in twee weken twee: één op het been van Mees, die door de varens was gefietst, en één op haar eigen enkel, na een avond waarop ze was vergeten te smeren. Beide waren er binnen een paar uur uit. Ze schreef ze op in haar telefoon.

Het bijzondere van die vakantie was wat er ontbrak. Niemand zat om negen uur in de voortent met de rits dicht. Niemand lag wakker van het gezoem. Niemand had benen waar je de bulten niet meer van kon tellen. Ze zaten 's avonds bij het water tot de sterren kwamen. Mees leerde vissen van een man op het veldje ernaast. Lotte leerde de Grote Beer aanwijzen.

In september, op de laatste warme avond van het jaar, zaten Sanne en Joris met zijn tweeën in de tuin. De kinderen waren binnen. De lichtjes brandden. Boven de heg danste, zoals altijd, een wolkje muggen.

«Weet je wat het gekke is?» zei Joris. «Ze zijn er gewoon nog.»

«Ja,» zei Sanne.

«We hebben er niet één minder van.»

«Nee.»

Hij keek naar het flesje op tafel, dat bijna leeg was. «Het was dus nooit de tuin.»

Je hoeft parasieten niet te verslaan. Je hoeft alleen te zorgen dat ze jou niet vinden.

Het jaar van de parasiet

Sanne hing die herfst een nieuwe kalender in de keuken en schreef er, half voor de grap, de parasieten bij. Het bleek een nuttige gewoonte. Wie weet wanneer welke parasiet actief is, hoeft niet het hele jaar op zijn hoede te zijn en wordt ook niet meer verrast. Dit is haar kalender, maand voor maand. De grenzen zijn bij benadering: een warm voorjaar schuift alles naar voren, een natte zomer maakt alles erger.

Januari en februari: de stilte

Buiten gebeurt weinig. De huissteekmug overwintert als volwassen vrouwtje op koele, donkere plekken: in schuren, kelders, kruipruimtes en garages. Wie in februari een slome mug in de schuur ziet zitten, kijkt naar een parasiet die op het voorjaar wacht. Teken zitten diep in de strooisellaag en zijn bij vorst niet actief. Maar let op: is het een paar dagen achter elkaar een graad of zeven of warmer, dan kunnen teken ook midden in de winter in beweging komen. Een tekencheck na een winterse boswandeling op een zachte dag is geen overbodige luxe.

Dit zijn de maanden om de tuin voor te bereiden. Dakgoten schoon, regenton leeg en afgedekt, bladhopen opgeruimd rond het terras.

Maart en april: de teek wordt wakker

Zodra de dagen zachter worden, begint het tekenseizoen. De eerste nimfen klimmen in het gras. Het is nog te koud om in korte broek te lopen, en dat is een geluk: de meeste huid is bedekt. Tuiniers lopen in deze maanden het meeste risico, want wie snoeit, wiedt en bladeren ruimt, zit met handen en knieën precies waar de parasiet wacht. Handschoenen, lange mouwen en de broek in de sokken zijn nu genoeg, plus de tekencheck na afloop.

De overwinterde muggen komen uit hun schuilplaats en leggen de eerste eitjes. Je merkt er nog weinig van.

Mei: het begin

De eerste warme avonden, de eerste keer buiten eten, de eerste bulten. De muggen die nu rondvliegen, zijn de eerste nieuwe generatie van het jaar. Het zijn er nog niet veel, maar elke regenton die nu openstaat, levert over twee weken honderden nieuwe parasieten op. Mei is de maand waarin je met tien minuten werk de rest van je zomer bepaalt.

Teken zijn nu op volle sterkte. De late lente is de periode waarin de meeste tekenbeten worden gemeld. Dit is het moment om het flesje in de jaszak te stoppen en de tekentang in de badkamer te leggen.

Juni en juli: de piek

Lange dagen, warme nachten, schemering tot na tienen. Alle vier de parasieten zijn actief. De muggen bereiken hun hoogtepunt, zeker na een periode met warmte en buien. Dazen verschijnen bij water en weilanden zodra het echt warm wordt. Knutten hangen op windstille avonden boven natte grond. Teken blijven actief, vooral op schaduwrijke, vochtige plekken; in een hete, droge periode trekken ze zich terug in de strooisellaag en zijn ze er even wat minder.

Dit zijn de maanden van de tuinfeesten, de avondvierdaagse, de festivals, de eerste week kamperen. Het zijn ook de maanden waarin een werend middel, slimme kleding en de dagelijkse tekencheck het meeste verschil maken.

Augustus: de nazomer

De muggen blijven, zeker rond water. De dazen zijn op hun ergst op drukkende dagen voor onweer. In augustus beginnen de larven van de oogstmijt, een andere kleine parasiet in gras en lage begroeiing, jeukende rode bultjes te veroorzaken op plekken waar kleding knelt; die jeuk verdwijnt vanzelf. Teken krijgen een tweede, kleinere piek zodra het weer wat vochtiger wordt.

Wie op vakantie gaat naar Zuid-Europa, komt daar de tijgermug tegen, een parasiet die overdag steekt. Neem het flesje mee.

September en oktober: de staart

De avonden worden korter en koeler, en met elke koele nacht worden de muggen trager. De laatste warme avond van het jaar kan nog verrassend druk zijn. Teken blijven actief tot de eerste echte kou; paddenstoelen zoeken, kastanjes rapen en herfstwandelingen horen bij de klassieke momenten waarop mensen in het najaar nog een teek oplopen. De vrouwtjesmuggen van de laatste generatie zoeken een schuilplaats om te overwinteren. Soms is dat jouw slaapkamer.

November en december: opruimen

De parasieten trekken zich terug. Gooi de regenton leeg, zet gieters en emmers omgekeerd weg, haal de bladeren uit de goten. Kijk naar de houdbaarheidsdatum van het flesje en leg het op een koele, donkere plek. En onthoud waar de tekentang ligt.

Parasieten hebben een seizoen. Wie het seizoen kent, is ze een stap voor.

Buiten de tuin: zes situaties

De tuin was het begin. Maar de parasieten uit dit verhaal wonen niet alleen achter de schuur. In de loop van de zomer kwam het gezin ze op zes andere plekken tegen, en op elke plek gold een net iets andere aanpak.

In het bos

Het bos is het terrein van de teek. De parasiet zit niet midden op het pad maar in de begroeiing erlangs: gras, varens, bosbessenstruiken, jonge opslag. Blijf op de paden en loop in het midden. Ga niet zitten op een omgevallen boom vol mos of in het hoge gras voor de picknick; neem een kleed mee en leg het op een open, zonnige plek. Draag een lange broek, stop de pijpen in de sokken en kies lichte kleuren. Smeer de onbedekte huid in met een werend middel en onthoud dat de bescherming tegen teken volgens de fabrikant ongeveer vier uur duurt. Doe thuis de tekencheck en trek andere kleren aan; een teek kan op kleding meeliften.

Met de hond

Een hond is een harige uitnodiging. Hij loopt precies op tekenhoogte door precies de begroeiing waar teken wachten, en hij neemt ze mee de auto en het huis in. Controleer de hond na elke wandeling, vooral rond kop, oren, hals en oksels, en vraag de dierenarts naar een middel dat voor honden is toegelaten. Gebruik nooit een middel voor mensen op een dier. En controleer jezelf: wie een hond uitlaat, loopt elke dag door tekengebied.

Op de camping

Een camping combineert alles waar parasieten van houden: water, gras, bosrand, schemering en veel mensen bij elkaar. Kies, als je kunt kiezen, een plek met wat wind en niet direct aan de sloot. Zet de tent of caravan met de opening van het water af. Houd de rits van de slaapcabine dicht, ook overdag. Gebruik binnen in de tent een klamboe of gaas en geen spray. Doe 's avonds lange kleren aan zodra de zon zakt en smeer de onbedekte huid in. Laat geen emmers, teilen of afdekzeilen met water staan rond de tent. En doe de tekencheck in het washok; je bent er niet de enige.

Aan het water

Zwemplas, recreatiemeer, kanoroute, visstek. Overdag zijn hier de dazen de baas. Ze komen af op natte, glimmende huid en op beweging. Droog je af zodra je uit het water komt en trek een licht shirt aan. Een werend middel spoelt er bij het zwemmen af; breng het na het afdrogen opnieuw aan als je nog buiten blijft, binnen het maximum dat het etiket noemt, en ga er niet mee het natuurwater in, want het is schadelijk voor het leven daarin. Tegen de schemering nemen de muggen het over. Vissers en kanoërs die tot de avond blijven, kennen het moment.

Op vakantie in Zuid-Europa

In Italië, Zuid-Frankrijk, Spanje, Kroatië en Griekenland kom je de tijgermug tegen. Deze parasiet steekt overdag, vooral in de ochtend en de late middag, en zit graag laag bij de grond: enkels en kuiten zijn het doelwit. Het ritme dat je thuis kent, smeren voor de schemering, werkt daar dus niet; je smeert daar overdag. Houd het balkon en terras vrij van schoteltjes en emmers met water, want de tijgermug broedt in de kleinste plasjes. Ga je verder weg, naar de tropen of subtropen, vraag dan ruim van tevoren advies bij een GGD of reizigerspolikliniek. Daar kunnen muggen ziekten overbrengen, en is naast een werend middel vaak meer nodig.

In de moestuin en de volkstuin

Hier komen alle risico's samen: regentonnen, gieters, compost, hoog gras langs de randen en uren achter elkaar op je knieën tussen de planten. Dek de regenton af met gaas. Werk met handschoenen en lange mouwen. Smeer polsen, nek en enkels in. En controleer na het tuinieren vooral je onderbenen, knieholtes en middel.

Toch gebeten: wat nu?

Geen enkele aanpak houdt alle parasieten tegen. Er komt altijd een avond waarop je een plek vergeet, een middag waarop je niet hebt gesmeerd, een kind dat toch door het gras rent. Dit hoofdstuk gaat over het moment daarna. Het is algemene informatie en geen medisch advies; bij twijfel bel je de huisarts.

Een muggenbult

De jeuk komt van je eigen afweer, die reageert op het speeksel van de mug. De bult is op zijn ergst in de eerste uren en trekt in een paar dagen weg.

• Krab niet. Krabben beschadigt de huid, verlengt de jeuk en kan een infectie geven.
• Koel de plek, bijvoorbeeld met een koud, nat washandje.
• Bij de drogist en de apotheek zijn middelen tegen jeuk na insectenbeten te koop; vraag welke bij jou of je kind past.
• Knip bij kinderen de nagels kort.

Een dazenbeet

Een dazenbeet is een wondje en geen prik. Maak het schoon met water, dep het droog en koel de plek. De zwelling kan flink zijn en een paar dagen duren. Wordt de plek steeds roder, warmer en pijnlijker, of komt er pus uit, laat er dan naar kijken.

Knuttenbeten

Veel kleine, harde bultjes die fel jeuken. Koelen en niet krabben. De jeuk kan dagen aanhouden.

Een tekenbeet

Verwijder de teek zo snel mogelijk, ontsmet het wondje, noteer de datum en de plek en houd de huid drie maanden in de gaten. De stappen staan in het hoofdstuk over de tekencheck. Ga naar de huisarts bij een groter wordende rode ring of vlek, bij koorts, of bij spier-, gewrichts- of zenuwklachten in de weken na de beet.

Wanneer je direct hulp zoekt

Bel 112 bij tekenen van een ernstige allergische reactie na een insectenbeet of -steek: benauwdheid, piepende ademhaling, zwelling van lippen, tong, gezicht of keel, flauwvallen, of galbulten over het hele lichaam. Neem contact op met de huisarts of de huisartsenpost bij een beet in mond of keel, bij een snel groter wordende zwelling, bij koorts, of als een plek na een paar dagen erger wordt in plaats van beter.

Tien hardnekkige verhalen over parasieten

Rond muggen en teken bestaan bijna evenveel verhalen als er muggen en teken zijn. Het gezin kreeg ze die zomer allemaal te horen, op verjaardagen, bij het hek van de school en in de rij bij de bakker. Tien ervan, met wat ervan klopt.

«Muggen komen op licht af.»

Nachtvlinders wel, steekmuggen nauwelijks. Een muggenvrouwtje dat bloed zoekt, volgt je adem en je geur. Het licht uitdoen in de slaapkamer helpt daarom niet; een hor voor het raam wel. De mug die om je lamp cirkelt, is meestal een onschuldige langpootmug of dansmug, en geen parasiet.

«Ze moeten mij hebben omdat ik zoet bloed heb.»

Bloed is niet zoet of zuur voor een mug. Ze kiest op adem, huidgeur en warmte, niet op de smaak van wat ze nog niet geproefd heeft. Dat de een vaker wordt gestoken dan de ander, klopt wel; de reden zit op je huid, niet in je aderen.

«Teken vallen uit bomen.»

Nee. Teken klimmen zelden hoger dan een meter tot anderhalve meter en zitten meestal op knie- tot heuphoogte in gras en lage begroeiing. Dat je er een op je hoofd vindt, komt doordat de parasiet na het overstappen omhoog is gelopen, op zoek naar een warme plek.

«Een teek moet je eerst verdoven met alcohol.»

Juist niet. Een teek die je irriteert met alcohol, olie, zeep of een brandende lucifer, kan zijn maaginhoud in de wond legen. Pak hem droog vast met een tekentang en trek hem eruit.

«Je moet een teek er linksom uitdraaien.»

Links, rechts of recht eruit: het maakt weinig uit, zolang je de teek dicht op de huid vastpakt en hem er rustig uit haalt. Volg de aanwijzing bij je eigen tekentang.

«In mijn tuin zitten geen teken.»

Een flink deel van de tekenbeten wordt in de eigen tuin opgelopen. Teken liften mee op egels, muizen, vogels en huisdieren en voelen zich thuis in elke vochtige, begroeide hoek.

«Vitamine B, knoflook of gin-tonic houden parasieten weg.»

Het is niet aangetoond dat iets wat je eet, drinkt of slikt je minder aantrekkelijk maakt voor muggen. Alcohol lijkt je eerder aantrekkelijker te maken.

«Als ik geen bult krijg, ben ik niet gestoken.»

Niet iedereen reageert even sterk op muggenspeeksel. Sommige mensen krijgen nauwelijks een bult en worden toch gestoken. Bij teken geldt iets vergelijkbaars: de beet zelf voel je niet en jeukt in het begin niet. Daarom is kijken belangrijker dan voelen.

«Een werend middel maakt de parasieten dood.»

Een werend middel weert af. Het doodt geen muggen of teken en maakt je tuin niet leeg. De parasiet blijft leven en zoekt een andere gastheer. Daarom werkt het alleen op de huid waar je het hebt aangebracht en alleen zolang het werkzaam is.

«Na één keer smeren ben ik de hele dag veilig.»

De fabrikant van het middel uit dit verhaal noemt circa acht uur tegen muggen en circa vier uur tegen teken, onder testomstandigheden. Zweet, water en wrijven verkorten dat. En geen enkel middel beschermt volledig. Daarom eindigt elke dag buiten met de tekencheck.

Kleine woordenlijst

In dit verhaal kwamen woorden voorbij die je op een etiket of bij de huisarts kunt tegenkomen. Hier staan ze bij elkaar.

• Biocide: een middel dat bedoeld is om schadelijke of hinderlijke organismen te bestrijden of af te weren. Insectenwerende middelen voor op de huid horen daarbij. Ze mogen alleen worden verkocht als ze zijn toegelaten.
• Borrelia: de bacterie die door teken kan worden overgedragen en de ziekte van Lyme veroorzaakt.
• DEET: afkorting van N,N-di-ethyl-m-toluamide, een veelgebruikte werende stof.
• Ectoparasiet: een parasiet die aan de buitenkant van zijn gastheer leeft of eet, zoals een mug, teek, daas of knut.
• Erythema migrans: de rode ring of vlek die na een tekenbeet kan ontstaan en langzaam groter wordt; een eerste teken van de ziekte van Lyme.
• Gastheer: het dier of de mens waarop een parasiet leeft of waarvan hij eet.
• Nimf: het tweede levensstadium van een teek, ongeveer een millimeter groot en verantwoordelijk voor de meeste tekenbeten bij mensen.
• Repellent: een werend middel; het houdt parasieten op afstand maar doodt ze niet.
• Strooisellaag: de laag afgevallen bladeren en plantenresten op de bodem, waar teken zich ophouden als het droog of koud is.
• Tekencheck: het controleren van het hele lichaam op teken na een dag in het groen.
• Tekenradar: een Nederlandse website van onder meer het RIVM en Wageningen University waar tekenbeten worden gemeld en de tekenactiviteit wordt voorspeld.

De vragen die je nu hebt

Wie tot hier heeft gelezen, heeft twijfels. Dat hoort zo. Dit zijn de vragen die het vaakst worden gesteld, met antwoorden zonder omweg.

Er komen er nog maar een paar

Terug naar het begin. Tien, misschien vijftien avonden per zomer waarop alles klopt. Zo weinig zijn het er. En je weet inmiddels wat er op die avonden om 21:47 gebeurt, en waarom.

Je weet wie de parasieten zijn: de steekmug uit de regenton, de teek in het hoge gras, de daas bij het water, de knut boven het veen. Je weet hoe ze je vinden: je adem, je geur, je warmte. Je weet waarom de la in de bijkeuken niet hielp: omdat kaarsen, bandjes en lampen de tuin verdedigen, terwijl de parasiet naar jou kijkt. En je weet wat het gezin uit het verhaal uiteindelijk deed.

• Ze maakten hun huid onherkenbaar met een werend middel, gebruikt zoals het etiket zegt.
• Ze kleedden de kleintjes slim aan, omdat het middel niet voor hen is.
• Ze haalden het stilstaande water uit de tuin en maaiden het gras.
• Ze deden elke avond de tekencheck.

Vier dingen. Geen ervan is ingewikkeld. Drie ervan kosten niets. Het vierde is een flesje van zestig milliliter.

De eerstvolgende warme, windstille avond komt eraan, of hij komt volgend voorjaar. Het enige wat je nu nog moet beslissen, is of je hem buiten uitzit of binnen, achter glas, met de lichtjes aan voor niemand.